Jezus is God niet. Deze uitspraak van Kuitert doet mensen opschrikken, maar hij onderbouwt het met hoe Jezus zelf over God sprak. Kuitert zegt het ook uit bezorgdheid dat de banden met het jodendom niet worden doorgesneden naarmate een grotere rol aan Jezus wordt toebedeeld. Zo is ook zijn afscheid van een persoonlijke God – een woord dat hij tegenwoordig met een kleine letter schrijft: god â€“ als schokkend ervaren.

Kuitert definieert God als een macht die mensen ervaren bij geluksgevoelens en bij de ontdekking afhankelijk te zijn van een groter geheel. Hij wil de christelijke zekerheden niet op de schroothoop gooien, maar betoogt dat we bevestiging vanuit eigen ervaring nodig hebben om met die zekerheden te kunnen leven.

How do you know? Dat is de vraag die ethica Lieke Werkman het meest is bijgebleven van haar studie bij Kuitert (…). “How do you know, dat was typerend voor de manier waarop hij theologen opleidde. Je moet je verantwoorden voor wat je zegt. Maar ‘Alle spreken over boven komt van beneden’, is inderdaad zijn beroemdste uitspraak. Hij dwong je kritisch te zijn. Zij knapste boek vind ik: Wat heet Geloven, uit 1975, in dat boek vind je begrippen als ‘de theologie als zoekontwerp’ en ‘alle spreken over boven komt van beneden’ al terug. Ook zet hij zich af tegen Barth die volgens hem geen overtuigend antwoord geeft op de how-do-you-know-vraag. Bij Barth begint alles bij God die zichzelf openbaart aan de mensen. Kuitert begint bij de mens. Ondanks al zijn twijfels ontmoet je in de boeken van Kuitert een diepgelovige man. Dat zie je aan de prachtig gevonden motto’s en gedichten die hij boven hoofdstukken in zijn boeken zet. Daar zit een mystieke spirituele laag in.”

Kuitert vraagt zich steeds af wat nog houdbaar is in het christendom. Wil hij het geloof salonfähig maken voor agnosten? Werkman: “Hij schrijft inderdaad ook voor mensen die geen geloofsballast kennen, maar ik denk dat je die kerkelijke tradities wel degelijk nodig hebt om over te houden wat Kuitert overhoudt. Dus ik weet niet of zij er veel aan hebben.”

Waarom schrijft Kuitert? Hij zegt: "een wezenlijke bijdrage leveren aan het emancipatieproces waarin onze samenleving zich vandaag bevindt, en wel door mee te werken dat onmondigmakende theorieën worden doorgelicht". Kuitert tracht een bewustwordingsproces onder christenen op gang te brengen door ze mondiger te maken. Hij bespreekt vragen die bij christenen leven, maar die ze vaak niet hardop stellen. Veel gelovigen lopen met intellectuele twijfels rond. Die intellectuele twijfels komen voort uit hun confrontatie met de moderne cultuur. Het optreden van de kerk in deze getuigt van een structureel onvermogen om met de moderne cultuur om te gaan. Er heerst in de kerk een anti-intellectualisme als een soort deugd. Er is in de kerk weinig ruimte voor redelijke kritiek vanwege het bevindelijke karakter. De kloof tussen de kerk en de cultuur groeit in ieder geval sterk. Mensen accepteren niet alles meer. De hedendaagse mondige mens wil redenen horen en overtuigd worden. De Engelse schrijver G.K. Chesterton heeft ooit gezegd: "Het christendom is niet geprobeerd en te licht bevonden. Het is weerbarstig bevonden en daarom niet echt geprobeerd."

Godfried Bomans voerde in 1971 met Kuitert een gesprek, dat in de Werken VI is terug te vinden. Bomans was katholiek maar had belangstelling voor het algemeen christelijk geloof. Katholieken zagen de gereformeerden zeker tot in de jaren zeventig als een zwarte-kousengemeenschap van strenge mensen, die op zondag niet zwemmen, niet fietsen en die de weinige dingen doen, die overblijven, als ze geschrapt hebben wat niet mag. Om simplificatie te voorkomen ging Bomans in gesprek met Kuitert. Als eerste vraag stelt Bomans: ‘Professor Kuitert, hoeveel college-uren hebt u in de week?’ Kuitert: ‘Dat is in het hoogseizoen zo ongeveer zes of acht uur in de week.’ Bomans: ‘En in het laagseizoen?’

Kuitert toonde zich niet erg gelukkig met het beeld van gereformeerden zoals door Bomans geschetst. In dit kader sneed Bomans de kwestie Geelkerken aan. In 1926 werd in Assen een gereformeerde synode gehouden. Daarin stond de vraag centraal of de slang uit het paradijsverhaal in Genesis werkelijk gesproken had. De synode meende van wel, Johannes Geelkerken meende van niet. De dominee werd geschorst en afgezet. Er volgde zelfs een kerkscheuring.      

Bomans: ‘In 1963 hebt u zelf een wat ruimere interpretatie gegeven van Genesis, van Adam en Eva en het paradijs. Niettemin heeft dat een enorme irritatie gewekt, zelfs een hetze tegen uw persoon. Het is misschien wel aardig om ter illustratie daarvan wat voor te lezen, passages uit een boekje dat me gisteren in handen viel, waarin staat: ‘Deze hoogleraar is het meest onbeschaamd in het propageren van ongereformeerde en onbijbelse denkbeelden. Hij is een openlijke ketter, die het geloof ondermijnt en ook nog de goede zeden. Nou dat is nogal wat!’ vervolgde Bomans. En hier staat ‘dat hij te vergelijken is met de overheersers van 1940-1945, die de kerken overvallen hebben en die vreemd staan tegenover de schriftuur’. Na deze woorden zegt Bomans tegen de hoogleraar: ‘Het is bijna de vraag of ik nog met u kan omgaan! Het is verschrikkelijk (.). Doet u dat leed?’ Kuitert: ‘Nou, ik ben diep dankbaar dat u hier zit, dat verzacht al veel. Het doet me eigenlijk geen leed meer. Dat klinkt wel wat belachelijk, maar het duurt al zó lang! Op den duur krijg je er een dikke huid voor en je vindt de zaak natuurlijk ook té belangrijk of misschien nauwelijks belangrijk genoeg om je daardoor van je stuk te laten brengen. Op een gegeven moment heb je er ook geen boodschap meer aan, aan al die scheldpartijen en dan zeg je: ‘Goed hoor, dan doen jullie het maar zo.’ In het begin vond ik het wel erg.’ 

Wij kunnen ons maar moeilijk voorstellen dat men de bijbel letterlijk neemt. Aan Kuitert zien we wat voor absurde gevolgen het letterlijk nemen van de Bijbel (en van de dogma’s) geeft.

FB19102010